Mem û Zîn

  Destpêk
Mem û Zîn

Mem û Zîn (1695);



Berhema Ehmedê Xanî ya ku herî navdar ku navê wî li dinyayê belav kiriye Mem û Zîn e. Mem û Zîn mesnewiyeke edebî ye û li ser eşq û evînê hatiye nivîsandin. Mesnewiyên weke vê, em dikarin bibêjin ku di jiyana gelek netewan de hene. Weke Romeo û Julîeta Shakespeare, Leyla û Mecnûna Fûzûlî. Lêbelê ‘Mem û Zîn’ a Ehmedê Xanî ji van mesnewiyan gelekî cuda ye. Lewra ew ne tenê mesnewiyeke eşqê ye. Di heman demê de manifestoya gelê kurd e. Ew ji bo gelê kurd hebûn e, jiyan e, berxwedan e, hêvi ye, dîrok e û hwd. Lewra Xanî bi xwe sedemê nivîsandina pirtûkê di mesnewiya xwe de aniye ziman. Ew dixwaze ku miletê kurd jî di asta herî bilind de di nav neteweyan de cîhê xwe bigire. Ew dixwaze ku di pêşerojê de, ji aliye wêje, ilm, îrfan, eşq û evînê ve, tu kes nikaribe ji gelê kurd re kêmasiyekê bibîne. Bi vê armanc û hêviyê derketiye rê û ev pirtûka giranbiha ji me re nivîsiye û rêkiriye pêşerojê. Ehmedê Xanê di vê berhema xwe de rewşa gelê kurd tîne ber çavan. Di Mem û Zînê de gelek şîret li Kurdan kirine û rê nîşanî wan kirine.Yekîtiya gelê kurd xwestiye û gotiye ku li ziman, çand û hunera xwe xwedî derkevin.
Di dawiya Mem û Zînê de diyar dike ku ev sîh sal in dinivîse û gava ku Mem û Zîn xilas kiriye çil û çar salî bûye.


Lewra ku dema ji xeybê fek bû
Tarîx yê hezar û şêst û yek bû


Îsale gehîşte çil û çaran
Wî pêşrewê gunehkaran.


Em ji vir fêm dikin ku di çardeh saliya xwe de dest bi nivîsê kiriye. Herwiha di Mem û Zînê de qale ‘Elî Herîrî, Melayê Cizîrî û Feqiyê Teyran jî kiriye.